Ekumeniczny cmentarz

   "W dowód pamięci wszystkim zmarłym, którzy znaleźli tutaj ostatnie miejsce spoczynku"- na czarnej marmurowej tablicy widnieje napis w wersji niemiecko - polskiej.

Na cmentarzu w Zimnej Wodzie fot. Grzegorz Spała

„Tutaj" to cmentarz parafialny przy cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Zimnej Wodzie koło Lubina. Założony w końcu XIV wieku był cmentarzem katolickim, od 1718 protestanckim, a po wojnie prawosławnym. Dzisiaj obok starych, słabo zachowanych żeliwnych nagrobków i granitowych z gotyckimi napisami, stoją groby Łemków z napisami cyrylickimi.
    Ernst Günther Matthes był ostatnim właścicielem miejscowego pałacu, folwarku i gorzelni. Urodził się w 1924, jego młodość przypadła na czas wojny. Jako żołnierz Wehrmachtu trafił do niewoli rosyjskiej, przez co półtora roku spędził aż w Armenii.
    Kiedy skończyła się wojna, nabyte w 1932 roku dobra w Kaltwasser nie należały już do niego. Osiedlił się w Hesji, w okolicach Kassel. Nie otrzymał żadnej rekompensaty za pozostawione na wschodzie dobra. Zaczynał od zera.
   Wasyl Kicieliński jest równolatkiem ostatniego właściciela folwarku. W Zimnej Wodzie zamieszkał w czerwcu 1947 roku. Wspomina, że wówczas jeszcze we wsi mieszkały trzy rodziny niemieckie, ale wyjechały w 1948 roku.Tuż po wojnie we wsi zamieszkali Polacy, a później w pozostawionych domostwach Łemkowie, dawni mieszkańcy Bartnego i Regietowa. Starszy Łemko od kilkunastu lat mieszka w sąsiedztwie cerkwi i cmentarza.
   - Pierwszy prawosławny pogrzeb odbył się jeszcze w 1947 roku, tuż po przyjeździe - mówi Wasyl Kicieliński. - Niemcy od strony wschodniej kościoła grzebali dzieci, zaś po zachodniej dorosłych. Pamięta jeszcze małe nagrobki z figurkami aniołków. Dziś po figurkach nie ma śladu, gdzieniegdzie widoczne są małe tablice. Łemkowie swoich zmarłych chowali tylko od strony zachodniej, jednak cmentarz był przepełniony.
   Podczas kopania mogił nieraz natrafiano na ludzkie kości, o czym dowiedział się Sanepid i decyzją administracyjną cmentarz w latach sześćdziesiątych zamknięto. Zmarłych zaczęto chować na nowym cmentarzu za wsią.
   W latach 90. w Zimnej Wodzie pojawił się Ernst Günther Matthes. W Niemczech wybrał karierę wojskową i jako oficer odszedł na emeryturę. Żył tam raczej skromnie.
   Matthes nawiązał znajomość z jednym z mieszkańców wsi, zainteresował się stanem cmentarza. W trosce o porządek podarował parafii kosiarkę do trawy. Zaczął przyjeżdżać do Zimnej Wody.
   Z inicjatywy Matthesa w połowie lat 90. zorganizowano wakacyjny obóz dla niemieckiej młodzieży, która w ramach poznawania kultury przodków robiła porządki na miejscowym cmentarzu w czynie społecznym. Młodzież niemiecka gościła na Łemkowskiej Watrze w Michałowie.
   Wasyl Kicieliński obserwuje po sąsiedzku przez płot, co dzieje się na cmentarzu. Widuje rodziny niemieckie przyjeżdżające na groby swoich bliskich, często są to ludzie młodzi.
   Ernst Günther Matthes zmarł trzy lata temu. Jego życzeniem było wystawienie pomnika upamiętniającego wszystkich zmarłych, pochowanych na tym cmentarzu - katolików, protestantów i prawosławnych. Ślązaków, Niemców i Łemków.

Anna Rydzanicz

fot. Grzegorz Spała

Przegląd Prawosławny nr 5 (maj 2003)

Przegląd Prawosławny

Kliknij, aby przeczytać opis
Kliknij, aby przeczytać opis
Kliknij, aby przeczytać opis
Kliknij, aby przeczytać opis
Kliknij, aby przeczytać opis
Kliknij, aby przeczytać opis

... i do peredu - Anna Radziukiewicz | ... jeśli masz w sobie wiarę  - Anna Radziukiewicz | 20 lat archijerejskiej służby w Sanoku - Anna Radziukiewicz | Bardzo zgrabna cerkiewka - Małgorzata Raczkowska | Bartne i Magura, czyli Beskid Niski - Dorota Wolanin | Berest zdjęcia wykonane w latach 1923 i 1938 - fot Ivan Masley | Bieszczadzka Kolejka Leśna - Małgorzata i Mateusz Wagemann | Bieszczadzki Worek - Andrzej Banach | Bieszczadzkie cerkwie - Małgorzata i Mateusz Wagemann | Bukowe Berdo - Andrzej Banach | Cerkwie - Cztery Pory Roku - Danuta Franczak | Cerkwie Beskidu Niskiego - Joanna Gawryś | Cerkwie Łemkowskie - Andrzej Banach | Cerkwie łemkowskie. Wpisane w pejzaż etniczny Europy - Lidia M. Nowicka | Cisna - Małgorzata i Mateusz Wagemann | Cmentarz łemkowski w Żydowskim - Magda Chudzik | Czy ruszy w tym roku? - Małgorzata Raczkowska | Do Krempnej przyjechało tysiące miłośników historii - Damian Palar | Dobrze, że jestem stary - Anna Radziukiewicz | Dolina Górnego Sanu - Małgorzata i Mateusz Wagemann |  Druga z Dwu Dolin - Anna Ochremiak | Dzięki podkowcom udało się wyremontować kościół w Dubnem - Jolanta Węgiel | Gdy pszczoły śpią - Zuzanna Grabska | Do wsi, których już nie ma - Małgorzata Raczkowska | Drewniana figura z okolic Huty Polańskiej. fot. Wacław Mendys | Góry Leluchowskie - Andrzej Banach | Jaworzyna Krynicka - Andrzej Banach | Komańcza - Małgorzata i Mateusz Wagemann | Kopuły nad zaporą - Małgorzata Raczkowska | Łemkowie w Beskidzie Niskim, czyli moje wędrówki po Łemkowszczyźnie - Edward Szura | Łemkowska cerkiew na Śląsku - Anna Radziukiewicz | Łemkowska obrzędowość dnia wigilijnego - Władysław Augustyński | Łemkowyna - Maciej Rysiewicz | Macewa Mendela Broda - Dorota Wolanin | Misjonarz  - Anna Radziukiewicz | Mniejszości etniczne w Polsce - Łemkowie - Katarzyna Dziąćko | Na biegówki - Małgorzata Raczkowska | Na granicy - Anna Radziukiewicz | Na Łemkowszczyźnie czyli XIX Kermesz Łemkowski w Olchowcu - Przemek Polański | Nad Osławą - Anna Radziukiewicz | Najwyższa w Niskich Beskidach - Małgorzata Raczkowska | Nowe krzesło na arenie - Zuzanna Grabska | Nowy wyciąg na stoku - Małgorzata Raczkowska | Pamięć Łemków o Talerhofie - Anna Radziukiewicz | Pierwsza z Dwu Dolin - Anna Ochremiak | Po swojemu - Anna Radziukiewicz | Polichromia w Głogowie - Anna Radziukiewicz Rezerwat „Sine Wiry” i Łopienka - Małgorzata i Mateusz Wagemann Rezerwat magurskich piaskowców - Anna Ochremiak | Rozsypaniec - Mała Czantoria 1980 - Dominik Księski | Ruiny cerkwi w Nieznajowej - fot. W. Mendys | Smerekowiec w latach 1914-1915 Studnia pasterska koło Pętnej - fot. W. Mendys | Szlakiem łemkowskich cerkwi... czyli Beskid Niski. - Joanna Glińska | Śladami łemkowskich cerkwi - Maj 2003 r. - Cyprian Pawlaczyk | Święta Góra Łemków - Małgorzata Raczkowska | Tajemnica odkryta po latach - Anna Ochremiak | Teraz leżą już w zgodzie - Anna Ochremiak | Terka - Małgorzata i Mateusz Wagemann | Trzy światy  - Anna Radziukiewicz | Tu była kiedyś wieś... - Anna Ochremiak | Tu zapłonie watra - Małgorzata Raczkowska U stóp Świętej Góry - Anna Radziukiewicz | W Beskidzie Niskim "modre kopuły pieśni" - Dorota Wolanin | W Dolinie Sanu - Andrzej Banach | W najmniejszym uzdrowisku - Anna Ochremiak | W sam raz na pierwszy raz - Małgorzata Raczkowska | Weź krzyż i idź za mną - Anna Radziukiewicz | Wiara jest najważniejsza  - Anna Radziukiewicz | Wielkie święto Łemków - Anna Radziukiewicz | Zbójcy odkryli ten zdrój - Anna Ochremiak | Zegar słoneczny na wzgórzu Piwanie koło Ropicy Górnej - fot. W. Mendys  |

Wszystkie zamieszczone na tej stronie teksty i zdjęcia chronione są prawem autorskim i pozostają wyłączną własnością autorów,

bez ich zgody nie mogą być kopiowane, przetwarzane, wykorzystywane i publikowane.